Visuele denkstrategieën als toegevoegde waarde in de klas

Ken je dat gevoel? Je wil je oriënteren in een nieuwe stad, maar alle straten lijken op elkaar. Dat is heel frustrerend. Je oriënteren gaat veel beter met een stadsplan in de hand. Dat is ook in de klas het geval. Laureen Clef, studente Agogiek aan de Vrije Universiteit Brussel, deed voor ons een onderzoek rond visuele denkstrategieën.

Kinderen leren elke dag nieuwe dingen. Of het nog gaat over letters en cijfers, over zoogdieren of over de natuur, elke keer komen er nieuwe begrippen bij. En kunnen die nieuwe begrippen telkens nieuwe vragen oproepen. Hoe kunnen we bijvoorbeeld beter voor de natuur en de aarde zorgen? Hoe zorgt die voor ons? Welke dieren zijn zoogdieren? Waarom zijn het zoogdieren…? In het begin lijkt al die nieuwe informatie wel een doolhof te vormen! Maar wil dit zeggen dat leerlingen het geheel niet begrijpen? Niet per definitie. Maar het kan wel moeilijk zijn om verbanden uit te leggen als je je verliest in al die informatie.

Een oplossing? – De theorie

Hier kunnen de visuele denkstrategieën van onderwijskundige David Hyerle een redding zijn. Ze maken verbanden tussen verschillende elementen zichtbaar, zodat deze elementen een betekenisvol verhaal beginnen te vormen. Teksten of leerstof met nieuwe begrippen worden zo overzichtelijk weergegeven in een visueel model. Visuele denkstrategieën maken nieuwe kennis zichtbaar, in kleinere deeltjes, en toch valt er geen cruciale informatie weg. De nieuwe begrippen kunnen worden ingestudeerd, in de context worden geplaatst en zo ook geanalyseerd worden. Alle input die kinderen van de leerkracht krijgen over het nieuwe onderwerp wordt mooi samen gehouden en in verhouding geplaatst.

Werkt dat nu echt? – Het onderzoek

De theorie klinkt veelbelovend, maar hoe zit het in de praktijk? Ik nam de proef op de som en deed een kleinschalig onderzoek in de tweede graad van een Brusselse basisschool.

Het onderzoek omvatte 5 lessen. In de eerste les werd een duurzaamheidsthema behandeld zonder gebruik te maken van een visuele denkstrategie. De 4 volgende lessen werden duurzaamheidsthema’s behandeld, maar ditmaal mét gebruik van een visuele denkstrategie. Een test na les 1 en les 5 moest aantonen wat het effect was van de gebruikte denkstrategie. Een vergelijking van de resultaten toonde aan dat beide klasgemiddelden stegen met 1,5 punten op 10. Het onderzoek bevestigde wat internationale onderzoeken ons reeds verteld hadden: visuele denkstrategieën werken. Ander, langdurig, onderzoek geeft ook indicaties van een echte leerwinst bij gebruikers van de denkstrategieën.

Ook uit mondelinge feedback bleek dat de kinderen de nieuwe denkstrategieën erg wisten te appreciëren. De leerlingen voelden zich meer betrokken doordat ze de denkstrategie in de les zelf konden opbouwen. De denkstrategieën zijn namelijk erg dankbaar om coöperatief leren in de klas te stimuleren. Vanaf het moment dat de leerlingen het model onder de knie hebben, zijn ze in staat de denkstrategie zelf op de bouwen, zowel individueel, als in groep.

Het visueel maken van de leerstof heeft nog een ander interessant voordeel: doordat het denkproces zichtbaar wordt gemaakt op papier en op bord, vormt het een makkelijk vertrekpunt om informatie met elkaar uit te wisselen. Op die manier stimuleren de visuele denkstrategieën interactief leren.

In Engelstalige onderwijscontext is het nut van visuele denkstrategieën al bewezen. In Vlaanderen en Brussel staan onderzoek en toepassing ervan nog in hun kinderschoenen. Laat ons nog onderzoek doen naar de effecten op korte en lange termijn, implicaties en eventuele obstakels. De eerste indrukken zijn alvast veelbelovend.

Laureen Clef