Reactie op artikel ‘Een klas van denkers’ van Dick Van der Wateren

Dick Van der Wateren stelt in zijn artikel de vraag Hoe stimuleer ik autonoom, creatief en kritisch denken in mijn lessen?, een vraag die de drijfveer vormt van Djapo’s visie op onderwijs.

Met kinderen rond complexe duurzaamheidsvraagstukken aan de slag gaan, vraagt immers zelfstandig en kritisch denkwerk, vraagt vaardig zijn in dat denken. Denkonderwijs veroverde een centrale plek in onze visie op EDO.

Ook bij Djapo luidt steevast de vraag: hoe zorgen we ervoor dat kinderen zelfstandig en kritisch denken? We ontwikkelden vormingen en methoden filosoferen, creatief denken en systeemdenken voor het basisonderwijs. Deze methoden onderbouwden we door een theoretisch kader met een bijzondere focus op denkinstrumenten.

Elke methode heeft zijn eigen toolbox met denkinstrumenten, als het ware ‘gereedschap’ voor denkers. Zelfstandig en kritisch denken zijn immers complexe metacognitieve vaardigheden.

Djapo analyseerde en selecteerde verschillende denkinstrumenten die kinderen helpen zich te ontplooien tot zelfstandige kritische denkers. We ontwikkelden vervolgens concrete werkvormen om deze denkinstrumenten stapsgewijs in te oefenen en onder de knie te krijgen. Zo stimuleren deze werkvormen de kinderen om te onderzoeken, analyseren, interpreteren, argumenteren, ideeën te toetsen …

Voor de Methode Creatief denken lieten we ons inspireren door bepleiter van denkonderwijs, E. De Bono. Op basis van zijn inzichten ontwikkelden we werkvormen waarin we kinderen in kleine stappen nieuwe denkpistes leren verkennen. Dat vraagt wat van de leerkracht nl. de teugels vieren en durven kijken naar het proces in plaats van een vooropgesteld eindresultaat.  Het proces is hier immers het resultaat: de kinderen denken zelfstandig en creatief want ze verkennen denkpistes die ze anders nooit bewandelden. De werkvorm Broedmachine is hier een mooi voorbeeld van.

In de werkvorm systeemdenken Parapluutje, parasolletje geven we tips aan de leerkracht om de kinderen ook zelf oorzaken en gevolgen te laten bedenken en verklaren.  Zo geef je hen de kans niet enkel de leerstof uit het lesmateriaal te herhalen, maar stimuleer je hen tot zelfstandig kritisch denken.

Bovendien wordt het denkproces van de kinderen ondersteund en geprikkeld door het visualiseren in de vorm van een paraplu en druppels. We zijn ons er immers van bewust dat denkonderwijs heel talig is. Het zichtbaar structureren van het denkproces van de kinderen biedt verschillende voordelen – zo blijkt alvast in de proeftuinscholen waar we dit getest hebben.

Door het denkproces zichtbaar te maken voor alle kinderen, wordt het immers gemeenschappelijk en zodoende een inspiratiebron voor iedereen.  De visuele ondersteuning van gedachten en/ of ideeën biedt bovendien houvast om er meer over te vertellen of om er later op terug te komen en nieuwe informatie of ideeën toe te voegen.

We toetsen onze materialen en methodieken dan ook vaak in de praktijk. Willen we het denkproces van alle kinderen – ook in een meertalige klascontext – ondersteunen, is het onontbeerlijk dit denkproces visueel te ondersteunen.

Making thinking visible is wat dat betreft ons streefdoel en alvast onderwerp van een onderzoek dat in de steigers staat. Wil je hierbij betrokken worden of op de hoogte van gehouden worden? Stuur een bericht naar lerarenopleiding@djapo.be.