Achtergrondinformatie geld

Ter verantwoording van dit thema:

Een gemeenschap kan pas hecht worden als er ook aan mekaar gegeven wordt. Een gemeenschappelijke taal, godsdienst, cultuur, zelfs bloedverwantschap leiden niet noodzakelijk tot gemeenschapszin. Gemeenschapszin is in de eerste plaats gebaseerd op het uitwisselen van ‘geschenken’.

1. Geld maakt gelukkig?

«Sinds vijftig jaar doen de burgers het in het Westen op bepaalde vlakken erg goed: ze zijn rijker, ze werken heel wat minder, ze hebben langer vakantie, ze reizen meer, ze worden ouder en hun gezondheid is beter. En toch zijn ze niet gelukkiger »(1), stelt Richard Layard, economist en auteur van «Waarom zijn we niet gelukkig»(2). Beangstigend? Ongetwijfeld, maar tegelijk is het ook een enorme kans om de basis van onze persoonlijke ontplooiing opnieuw te definiëren. Beter nog, het nieuwe geluksmodel kan ook goed nieuws zijn voor de planeet. Want sommige consumptiepleziertjes, die misschien zelfs bijdragen tot het globale welzijn, zijn niet in overeenstemming met de grenzen aan onze natuurlijke rijkdommen. Als de mensen afzien van allerlei materiële excessen, is de aarde niet alleen verlost van de consumptiedruk en de dolle race naar onophoudelijke groei. Ze zou ook te maken krijgen met een duurzaam geluk, dat vooral voortvloeit uit waarden die de natuurlijke rijkdommen niet uitputten. De overwinning van ‘Zijn’ op ‘Hebben’. Een voorbeeld van het nieuwe gelukssysteem is het Britse NEF (New Economics Foundation). De stichting presenteerde een toekomstgericht onderzoek uitgaande van vijf vormen van fundamenteel gedrag, waarvan bewezen is dat ze uiteindelijk leiden naar individueel geluk (3): communiceren met onze omgeving, lichamelijke inspanningen doen, openstaan voor het mooie in de wereld, leergierig blijven, en geven. Bron: www.duurzameontwikkeling.be (1) «Waarom zijn we niet gelukkig? », Richard Layard, uitgeverij Atlas, (vertaling van Happiness, Lessons from a New Science, Penguin Books, 2005) (2) «Mon programme, le bonheur», een opinieartikel van Jean-Louis Servan Schreiber, Psychologies Magazine, maart 2010. (3) bepaald door twee aspecten: zich goed voelen en vlot functioneren (feeling good and functioning well).

2. Alternatieve munteenheden zoals de saber ‘ to the rescue’:

Het verhaal Isaura’s droom (graad 1) is gebaseerd op ware feiten. Hieronder lees je meer: [Brazilië] De saber, een alternatieve munt binnen het Braziliaanse onderwijs, is een groot succes. Het ministerie van Onderwijs geeft coupons van de alternatieve munt (de saber) aan zevenjarige kansarme kinderen. Zij ‘kopen’ daarmee de onderwijshulp van oudere leerlingen, die op hun beurt hulp zoeken bij nóg oudere leerlingen. Uiteindelijk kunnen zeventienjarigen met de verdiende sabers een deel van hun universiteitsgeld betalen. Jorge is zeven en rekent moeilijk. Maria, een tienjarig meisje, geeft hem tussen de middag een half uurtje uitleg. Jorge bedankt haar met een coupon van twee saber. Maria koopt er geen snoep mee want daar zou ze reals (Braziliaanse munteenheid) voor nodig hebben. Wel kan ze met de sabers de hulp van haar buurmeisje Isaura inschakelen voor haar spreekbeurt. In Brazilië leren leerlingen nu reeds tien jaar van elkaar via de saber, wat Portugees is voor ‘weten’. Het succes van deze methode ligt erin dat wanneer je iets uitlegt aan andere personen je zelf maar liefst 90 % ervan zult onthouden. De overheid stimuleert zo niet alleen het leerproces, maar ook het doorstromen naar hoger onderwijs aangezien de sabers daar geruild worden voor reals. Bron: www.klasse.be

3. Complementaire munteenheden in de hele wereld:

De saber is complementair met de Braziliaanse munt, de real. Meer dan 4000 gemeenschappen over de hele wereld werken vandaag met een complementaire munteenheid die zij zelf hebben gecreëerd. Deze munteenheden worden puur voor sociale doeleinden gebruikt en het mogelijk maken van een alternatieve munteenheid is mogelijk doordat er een afspraak bestaat tussen de betrokkenen die gebaseerd is op vertrouwen. Complementair geld gaat om veel meer dan financiële waarde. In Japan bijvoorbeeld werken 400 gemeenschappen met het systeem van de Fureai Kippu (Japans voor zorgzame relatiekaartjes) . De Belgische professor en valutaspecialist, Bernard Lietaer, vat het zo samen: “De Fureai Kippu is een Japanse, complementaire munteenheid die staat voor het aantal zorguren die je aan bejaarden of gehandicapten besteedt. Door bijvoorbeeld inkopen te doen of te koken voor een bejaarde of gehandicapte spaar je zorguren/Fureai Kippu waarmee je later, op jouw beurt zelf hulp mee kan kopen”. In dit complementaire munteenheidsysteem bestaat er een gradatie in de beloning voor de verrichte taken. Zo zal persoonlijke verzorging bijvoorbeeld meer Fureai Kippu opleveren dan inkopen doen. Een ander voorbeeld van een cultuur waarin de zachte waarden worden erkend en gewaardeerd via een complementair geldsysteem is het Indonesische eiland Bali. Professor Lietaer deed hier onderzoek naar het gebruik van hun duaal geldsysteem, en hij zag meer glimlachende gezichten per vierkante kilometer dan hij ooit had gezien. Naast het nationale geldsysteem, de Rupiah, is er een tweede betaalmiddel. Het heet de Nayahn Banjar, vrij vertaald: ‘werk voor het algemene goed van de gemeenschap’. Het wordt, zoals in Japan, gemeten in tijd. Iedere volwassen Balinees werkt drie uur per dag voor dit systeem. Het eerste, nationale geldsysteem wordt beheerd door de Centrale Bank van Bali, het tweede door de gemeenschap. Maandelijks besluiten zij samen wat er moet gebeuren en verdelen zij het werk. Ieder werkt een derde deel van zijn tijd op deze manier. Het creëert netwerken van solidariteit en welzijn. Bronnen: www.uazu.net www.aardbron.nl

4. Gentse Rabotwijk heeft eigen complementaire munt, het ‘Toreke’:

De Gentse wijk Rabot-Blaisantvest heeft als eerste wijk in Vlaanderen haar eigen munt! Bewoners die zich inzetten en taken opnemen in de publieke ruimte voor een proper, groen, veilig en prettig Rabot, worden voortaan gewaardeerd met ‘Torekes’. Met die Torekes kunnen ze terecht bij een aantal lokale handelaars, naar de film, een aantal milieusparende materialen bekomen, een volkstuintje huren, de bus of tram op… Het gaat om een proefproject dat als bijkomend voordeel heeft dat de mensen van Rabot een sociaal hechtere groep wordt. Bekijk de biljetten op www.torekes.be Bron: E-zine van Netwerk Vlaanderen, okt. 2010